Pafos Net

Ο Φάρος της Πάφου: Ξανά στο προσκήνιο ο αρχαιότερος φάρος της Κύπρου

title image

Κτίστηκε κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, την περίοδο της Αγγλοκρατίας, κοντά στο λιμάνι και το Κάστρο της Πάφου και είναι ο πρώτος φάρος που κατασκευάσθηκε στην Κύπρο. Σήμερα, μετά από μια μακρά περίοδο αχρησίας, συνεπεία των τεχνολογικών εξελίξεων σε θέματα ναυσιπλοίας, ο Φάρος της Πάφου ξανάρχεται στο επίκεντρο της καθημερινότητας, με ένα διαφορετικό προσανατολισμό: Η πρόσφατη ανακαίνιση και βελτίωση των χώρων του και η διαρκής έκθεση που φιλοξενεί για τη σχέση της πόλης με τη θάλασσα, καθιστούν το εντυπωσιακό κτιριακό συγκρότημα στην καρδιά του αρχαιολογικού χώρου της Κάτω Πάφου ένα από τα πλέον επισκέψιμα μέρη της τουριστικής περιοχής.

Μια βόλτα στην περιοχή είναι αρκετή για να καταδειχθεί του λόγου το αληθές: Τουρίστες κάθε ηλικίας που περιηγούνται στο Αρχαιολογικό Πάρκο Κάτω Πάφου, βάζουν πλέον και τον Φάρο στο πρόγραμμα των επισκέψεων τους, δίπλα από το παρακείμενο Αρχαίο Ωδείο, τους χώρους των ψηφιδωτών και των άλλων αρχαιολογικών θησαυρών.

Όπως επισημαίνεται στα ενημερωτικά έντυπα που υπάρχουν στην έκθεση και στις αναφορές των συναρμόδιων για την ανάπλαση του Φάρου της Πάφου, Αρχής Λιμένων και Τμήματος Αρχαιοτήτων, οι φάροι της Κύπρου ακολούθησαν την εξελικτική πορεία των φάρων του υπόλοιπου κόσμου. Κτισμένοι με τον παραδοσιακό τρόπο, είναι κατασκευασμένοι από πέτρα, σε λιτή γραμμή, χωρίς οποιεσδήποτε υπερβολές και εναρμονισμένοι με τον περιβάλλοντα χώρο της περιοχής. Οι φάροι αποτελούν ίσως από τα λιγοστά κτίσματα που οικοδομήθηκαν λαμβάνοντας περισσότερο υπόψη το λειτουργικό τους ρόλο και όχι την αισθητική ομορφιά τους. Παρόλα αυτά δεν παύουν να εντυπωσιάζουν με την επιβλητικότητά τους και να κυριαρχούν στο χώρο όπου βρίσκονται.

Το σύμπλεγμα του φάρου συμπληρώνουν και άλλα υποστατικά απαραίτητα για τη διαμονή του φαροφύλακα και της οικογένειάς του. Εξαίρεση ως προς το υλικό κατασκευής αποτελεί ο φάρος στον Κορμακίτη, αλλά και ο φάρος στο ακρωτήρι του Ακάμα που αποτελεί και τον νεότερο χρονολογικά φάρο της Κύπρου. Κτισμένος μόλις το 1989 πρόκειται για μια σιδερένια κατασκευή και με ύψος τα 211 μέτρα αποτελεί τον υψηλότερο φάρο του νησιού.

Ακολουθώντας τις σύγχρονες επιταγές, σήμερα οι φάροι έχουν αυτοματοποιηθεί. Το ρόλο πλέον του μοναχικού αλλά σε συνεχώς εγρήγορση φαροφύλακα αντικατέστησαν οι απρόσωπες μηχανές και η σύγχρονη τεχνολογία.

Στη δεκαετία του 1980 η Αρχή πήρε μια σειρά μέτρων για τον εκσυγχρονισμό και την επέκταση των βοηθημάτων που παρέχει η χώρα στη ναυσιπλοΐα.  Μέχρι το 1982 όλοι οι φάροι της Κύπρου διέθεταν μηχανισμούς συμβατικού τύπου και λειτουργούσαν με εισαγόμενη ασετυλίνη.  Επίσης η φωτεινή τους εμβέλεια δεν ξεπερνούσε τα επτά ναυτικά μίλια ενώ η έντασή τους περιοριζόταν στις 1.000 καντέλλες.
Σήμερα, όλοι οι φάροι της Αρχής που λειτουργούν στις ελεύθερες περιοχές αποτελούν δείγματα μοντέρνων φωτοβολταϊκών συστημάτων.  Εκτός του ότι λειτουργούν με ηλιακή ενέργεια που είναι δωρεάν και αφθονεί στον τόπο μας, η φωτεινή τους εμβέλεια φτάνει τώρα τα 17 ναυτικά μίλια ενώ η έντασή τους ανέρχεται σε 30.000 καντέλλες. Έχουν επίσης την δυνατότητα αποθήκευσης ενέργειας για 25 μέρες γεγονός που διασφαλίζει την κανονική λειτουργία τους ανεξάρτητα από ηλιοφάνεια ή όχι.                                    

faros-pafou2

Κτισμένος με τον γνωστό παραδοσιακό τρόπο ο Φάρος της Κάτω Πάφου συμπληρώνει αρμονικά τη γραφικότητα του τοπίου και με την επιβλητικότητα του οικοδομήματός του συγκεντρώνει πια αρκετούς επισκέπτες κατά τη διάρκεια του χρόνου, αλλά κυρίως κατά την τουριστική περίοδο.
Στο σύμπλεγμα του περιλαμβάνονται και άλλα υποστατικά, βοηθητικοί χώροι απαραίτητοι για την διαμονή του φαροφύλακα και της οικογένειάς του που αναγκαστικά «συμβίωναν» με τον φάρο.
Πώς όμως οι ναυτικοί μέσα στην καταχνιά ή στο σκοτάδι της νύκτας, μπορούν ή ξέρουν, από το φως που εκπέμπεται από την στεριά, το σημείο που βρίσκονται; Κάθε φάρος εξηγεί ο καπετάνιος Χρίστης Ασημένος, Διευθυντής Επιχειρήσεων της Αρχής Λιμένων Κύπρου έχει την δική του ταυτότητα, τα δικά του χαρακτηριστικά που δίνουν στους ναυτιλομένους την δυνατότητα να αναγνωρίσουν το φάρο και την γεωγραφική του θέση: 

« Δηλαδή το χρόνο αναλαμπής, πόσες αναλαμπές σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, το χρώμα του, την ταχύτητα αναλαμπής, το ύψος του πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, την εμβέλειά του σε ναυτικά μίλια και τυχόν σκοτεινό τομέα που έχει. Παρ΄ όλα τα νέα βοηθήματα του συστήματος εντοπισμού του στίγματος των πλοίων είτε μέσω δορυφόρου είτε μέσω χερσαίων σταθμών ναυτιλίας, εντούτοις οι ναυτικοί παραμένουν συνδεδεμένοι με τον φάρο, τόσο ως προς τα θέματα ασφάλειας της ναυσιπλοΐας όσο και συναισθηματικά».
Οι απλοί ψαράδες που με τις μικρές ψαρόβαρκές τους κάθε νύκτα οργώνουν τις θάλασσες της Κύπρου έχουν ως σημείο αναφοράς τους το φως από το «φανάρι» όπως αποκαλούν τον φάρο και σ΄ αυτό στηρίζονται για να φτάσουν πίσω στη στεριά…  Αρκετές δε φορές αναφέρουν τυχόν κακή λειτουργία ή αλλαγή στον τρόπο αναλαμπής του.

faros-pafou3

                                         

Μια μόνιμη έκθεση με τίτλο «Κύπρος, θάλασσα και φάροι: μια διαχρονική ιστορία» εγκαινιάστηκε τον περασμένο Οκτώβριο από το Τμήμα Αρχαιοτήτων στον Φάρο εντός του αρχαιολογικού χώρου της Κάτω Πάφου.

Η έκθεση εγκαινιάστηκε με την ευκαιρία της αποκατάστασης της περιοχής του Φάρου. Το Τμήμα Αρχαιοτήτων προχώρησε στην αποκατάσταση της ευρύτερης περιοχής, εξαιτίας της σημασίας του Φάρου για την πολιτιστική κληρονομιά της Πάφου, αλλά και της Κύπρου γενικότερα. Οι εργασίες εντάχθηκαν στα πλαίσια της διαχείρισης, προστασίας και προβολής του αρχαιολογικού χώρου της Κάτω Πάφου, ο οποίος αποτελεί μέρος της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, και μέσα στον οποίο βρίσκεται ο Φάρος, ο οποίος είναι κάτω από την αρμοδιότητα της Αρχής Λιμένων Κύπρου.

Καθότι το Τμήμα Αρχαιοτήτων διαχειρίζεται την περιοχή του Φάρου, στο πλαίσιο των εργασιών αποκαταστάθηκαν οι «οικίες του φαροφύλακα» και ο περιβάλλων χώρος, πραγματοποιήθηκε τοπιοτέχνηση του φυσικού τοπίου και δημιουργήθηκαν μονοπάτια πρόσβασης.

Η αρχαιολογική, ιστορική και πολιτιστική αξία του Φάρου, όπως και η διαχρονική σχέση της περιοχής με τη θάλασσα, τονίζεται μέσα από την έκθεση που εκπόνησε το Τμήμα Αρχαιοτήτων, και η οποία θα εκτίθεται σε δύο μέρη στις «οικίες του φαροφύλακα», με βάση τη διάταξη των κτισμάτων στο χώρο. Επίσης, δεδομένης της σημασίας του φυσικού τοπίου, σε συνεργασία με το Τμήμα Περιβάλλοντος, την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας, και τον Πτηνολογικό Σύνδεσμο Κύπρου, δημιουργήθηκε και τοποθετήθηκε πληροφοριακό υλικό στον εξωτερικό χώρο, με στόχο την ολοκληρωμένη πληροφόρηση και ως εκ τούτου την προστασία των μοναδικών αυτών περιβαλλοντικών στοιχείων. Το έργο αποτελεί την πρώτη προσπάθεια για προστασία και ανάδειξη Φάρου στον τόπο μας και, με βάση τη στρατηγική του Τμήματος Αρχαιοτήτων, στοχεύει στη διατήρηση και προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς εν γένει.

Ένα από τα χαρακτηριστικότερα σημεία της Πάφου διαχρονικά, ο Φάρος στην Κάτω Πάφο, έχει αναδειχθεί πλέον μέσα από τα έργα αποκατάστασης της ευρύτερης περιοχής που πραγματοποιήθηκαν από το Τμήμα Αρχαιοτήτων. Η αποκατάσταση της έκτασης, που εμπίπτει στο Αρχαιολογικό Πάρκο Κάτω Πάφου και η ανάδειξη του ίδιου του μνημείου, θα λειτουργεί πλέον ως ενδεικτική πτυχή της μακραίωνης πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλης και της σχέσης της με τη θάλασσα.                                        

faros-pafou4

Τον αποκατασταθέντα χώρο και την έκθεση εγκαινίασε ο τέως Υπουργός Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων, πάφιος και ο ίδιος. Ο Μάριος Δημητριάδης τόνισε ότι ο Φάρος της Κάτω Πάφου συμβολίζει τον τόπο μας, αλλά και τη μόνιμη στρατηγική επιδίωξη της Κύπρου για  διατήρηση της ως διεθνούς ναυτιλιακού κέντρου. Παρά τις δυσκολίες των τελευταίων χρόνων, παρατήρησε, οι προσπάθειες της κυβέρνησης έχουν ως επίκεντρο την ανάπτυξη, τη σταθερότητα και την πλεύση σε ασφαλή λιμάνια.

«Λαμβάνοντας υπόψη τις σημερινές πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις», τόνισε ο κ. Δημητριάδης, «έχουμε χρέος να σεβαστούμε τον νησιωτικό χαρακτήρα της χώρας μας και να επενδύσουμε σε αυτόν. Αν ανοίξουμε και πάλι τους ορίζοντες μας προς τη θάλασσα, όπως μας διδάσκει η ιστορία, θα καταστούμε ισχυρότεροι και πιο αυτάρκεις ως κράτος».

Τα νέα δεδομένα της οικονομίας και του εμπορίου διεθνώς, είπε ακόμη, δείχνουν ότι η Κύπρος μπορεί να διαδραματίζει ρόλο γέφυρας ανάμεσα σε Δύση και Ανατολή.     

faros-pafou5                                  

Ο χώρος του λιμανιού της Πάφου, σύμφωνα με το Τμήμα Αρχαιοτήτων, είναι ο ίδιος χώρος, όπου ο βασιλιάς Νικοκλής έκτισε τα πρώτα λιμενικά έργα λίγο μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου και το λιμάνι ο χώρος από όπου ο Απόστολο Παύλος απέπλευσε συνεχίζοντας την περιοδεία του για εξάπλωση του χριστιανισμού.

Ο σημαντικός ρόλος που το λιμάνι της Πάφου διαδραματίζει τοποθετείται από τους ερευνητές στην εποχή των Πτολεμαίων. Μετά το 312 π.Χ. φαίνεται ότι ο Πτολεμαίος έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη νέα πόλη της Δυτικής Κύπρου και κατασκεύασε το λιμάνι της. Συνέχισε τα βελτιωτικά έργα που είχε αρχίσει ο Νικοκλής και προχώρησε στην κατασκευή του τεχνητού λιμανιού, κτίζοντας οχυρώσεις πάνω στους κυματοθραύστες δημιουργώντας έτσι ένα κλειστό λιμάνι. Οι κυματοθραύστες ενισχύθηκαν, ένας στην δυτική μεριά του λιμανιού και ένας άλλος στην ανατολική, με την είσοδο προς τα νοτιοανατολικά.

Λίγα είναι γνωστά για τους μετέπειτα χρόνους, αλλά φαίνεται ότι το λιμάνι της Πάφου παρακμάζει κατά τους ελληνιστικούς χρόνους. Κατά τη διάρκεια όμως της δεύτερης χιλιετίας π.Χ., τα πράγματα παρουσιάζουν σημαντικές αλλαγές. Η πρωτεύουσα του νησιού μεταφέρεται από τη Σαλαμίνα στη Πάφο. Η ρωμαϊκή κατάκτηση της Κύπρου βρίσκει το λιμάνι της Πάφου εν μέρει φραγμένο. Κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο το λιμάνι της Πάφου βελτιώθηκε και διορθώθηκε, μάλιστα ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αύγουστος έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Πάφο και το λιμάνι της, χαρακτηρίζοντάς το «σημαντικό λιμάνι κατά μήκος των θαλασσίων οδών από τη Ρώμη στη συριακή ακτή και την Αίγυπτο αλλά και ως πρωτεύουσα του νησιού».
Σήμερα, τα ίχνη από τις διάφορες κατασκευές του αρχαίου λιμανιού διατηρούνται κάτω από τη θάλασσα και το γεγονός ότι το σημερινό λιμάνι της Πάφου βρίσκεται ακριβώς στην ίδια τοποθεσία δυσχεραίνει την αρχαιολογική έρευνα. Η Αρχή Λιμένων με τα αναπτυξιακά της έργα να προσθέσει στο λιμανάκι της Πάφου, τα στοιχεία που αντανακλούν το σημερινό επίπεδο τεχνολογίας χωρίς όμως να αλλοιώσει την ιστορία του.
faros-pafou6