Pafos Net

Κωστής Παλαμάς και Πάφος: Μια μοναδική σχέση 70 χρόνων

title image

Αποτελεί μοναδική περίπτωση στα χρονικά, μια πόλη να τιμά για δεκαετίες ανελλιπώς τη μνήμη και το έργο ενός πνευματικού ανθρώπου, χωρίς επί της ουσίας αυτός να είχε την παραμικρή σχέση με την πόλη, όπως συνήθως συμβαίνει. Η Πάφος ωστόσο έχει καταγραφεί ως μοναδικό πανελληνίως παράδειγμα πόλης που είναι πια άρρηκτα συνδεδεμένη με τον μεγάλο λόγιο του Έθνους, Κωστή Παλαμά. Οι ετήσιες τριήμερες εκδηλώσεις που οργανώνονται στην πόλη από τον Φυσιολατρικό Πνευματικό Όμιλο Πάφου και τον Δήμο Πάφου τα τελευταία χρόνια, έχουν καταστήσει τη σύνδεση αυτή αντικείμενο θαυμασμού και μελέτης από ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών στην Ελλάδα και σηματοδοτούν την βαθύτατη πνευματική και πολιτιστική πορεία της Πάφου μέσα στο χρόνο.

Πώς όμως άρχισε η σύνδεση αυτή της κυπριακής πόλης, με ένα πνευματικό γίγαντα όπως ο Παλαμάς, που ωστόσο δεν καταγόταν από την Πάφο, ούτε και είχε πρακτική σχέση μαζί της ή με την Κύπρο γενικότερα;

Ο πρόεδρος του Φυσιολατρικού Πνευματικού Ομίλου Πάφου, Ανδρέας Σωτηριάδης, τονίζει στο PafosNet ότι η ιδιότυπη αυτή σχέση μετρά σχεδόν 70 χρόνια ζωής.

« Ο Κωστής Παλαμάς, χάρη στηv πρωτoβoυλία  δυo άξιωv πvευματικώv παιδιώv της Πάφoυ, του δικηγόρου και ιστοριοδίφη Λοΐζου Φιλίππου και  του αείμνηστου Δημάρχου και ποιητή Χριστόδουλου Γαλατόπουλου συvδέθηκε άρρηκτα με τηv πόλη και άφησε τη σφραγίδα τoυ στηv καλλιτεχvική και εθvική ζωή της», επισημαίνει. «Το 1949, επί δημαρχίας του αείμνηστου βουλευτή,  δημάρχου και ποιητή Χριστόδουλου Γαλατόπουλου, καθιερώθηκε και  γιορτάστηκε  μεγαλόπρεπα η γιορτή αυτή «για vα τιμηθεί Παλαμική Εβδομάδα».

Σκοπός της  Παλαμικής Εβδομάδας, όπως ο ίδιος ο Χριστόδουλος Γαλατόπουλος έγραψε στη «Νέα Πoλιτική Επιθεώρηση» , τηv εφημερίδα πoυ εξέδιδε o ίδιoς στηv Πάφo, στις 22 Iαvoυαρίoυ 1949, ήταν «για vα τιμηθεί η επέτειoς τoυ μεγάλoυ Ελληvoς Εθvικoύ Πoιητoύ μας Κωστή Παλαμά, ως εκπλήρωσις oφειλoμέvης τιμής τoυ Ελληvικoύ Δήμoυ της πόλης πρoς τov Μεγάλo Ελληvα».

Στις 19 του Γενάρη 1949, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Πάφου, έγινε σύσκεψη παραγόντων για τον καταρτισμό του επίσημου προγράμματος και την επεξεργασία των λεπτομερειών. Οι εκδηλώσεις άρχισαν την Κυριακή 20 Φεβρουαρίου 1949 και τέλειωσαν στις 27 του ίδιου μήνα. Το πρόγραμμα κατά τη διάρκεια της Εβδομάδας, περιελάμβανε ομιλίες, απαγγελίες, χορωδιακές εκτελέσεις καθώς και προκήρυξη Παλαμικού διαγωνίσματος στο οποίο θα έπαιρναν μέρος οι τελειόφοιτοι των Γυμνασίων».

Την πρώτη ημέρα, τονίζει ο κ. Σωτηριάδης, έγιναν τα εγκαίνια για τη μετονομασία της Πλατείας Ομόνοιας σε Πλατεία Κωστή Παλαμά, με την αποκάλυψη των μαρμάρινων εντειχισμένων πλακών με στίχους από το Παλαμικό ποίημα Κύπρος.

« Ακολούθησε η Παλαμική Γιορτή στο Γυμνάσιο», αναφέρει. « Ομιλητής στην έναρξη του γιορταστικού προγράμματος ήταν ο Γεώργιος Ηλιάδης με θέμα « Ο Παλαμάς σαν λογοτέχνης». Στη γιορτή απάγγειλαν ποιήματα μαθητές του Γυμνασίου και τραγούδησε η Χορωδία του Σχολείου.

Τη δεύτερη ημέρα μίλησε ο καθηγητής του Ιδιωτικού Κολλεγίου  Πάφου,  Άγις Βορεάδης, στο κινηματοθέατρο Αττικόν με θέμα: « Ο Παλαμάς στο στίχο και στην πρόζα».

Την τρίτη ημέρα, στις 24 του Φλεβάρη 1949 οργανώθηκε από το Δήμο στις αίθουσες της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Φιλολογική Εσπερίδα στη μνήμη του ποιητή. Από  μέρους του Δήμου Πάφου μίλησε για τους σκοπούς των Παλαμικών γιορτών ο γιατρός Αντωνάκης Σωτηριάδης.

Κύριος ομιλητής ήταν ο Φίλων Παυλίδης, λάτρης του Παλαμικού έργου, που   μίλησε με θέμα « Το αντίκρισμα του Παλαμικού έργου».

Την τέταρτη και τελευταία ημέρα της Παλαμικής Εβδομάδας, έγινε το θρησκευτικό μνημόσυνο, προϊσταμένου του αείμνηστου Μητροπολίτη Πάφου Κλεόπα, στον καθεδρικό ναό του Αγίου Θεοδώρου. Επιμνημόσυνο  λόγο  είπε ο Διευθυντής του Δημοτικού Σχολείου, Αρτέμης Αστραίος».

Η πρώτη εκείνη τιμητική εκδήλωση της Πάφου για τον Κωστή Παλαμά, η οποία έμελλε να είναι η απαρχή μιας μοναδικής σχέσης στον ελλαδικό χώρο, κατέληξε ο Ανδρέας Σωτηριάδης, ολοκληρώθηκε το βράδυ της ίδιας ημέρας με παλλαϊκή συγκέντρωση στο κινηματοθέατρο Αττικόν, όπου ο γυμνασιάρχης Παύλος. Παυλίδης έκανε εισαγωγική ομιλία και τραγουδήθηκαν Παλαμικά τραγούδια και απαγγέλθηκαν ποιήματα του Κωστή Παλαμά.

Κύριος ομιλητής, είπε, ήταν ο Δήμαρχος Πάφου Χριστόδουλος  Γαλατόπουλος που μίλησε με θέμα: « Ο Εθνικός μας ποιητής Κωστής Παλαμάς, η ζωή και το έργο του».

palamiko-3

Επτά δεκαετίες από τότε, η Πάφος είναι συνεπής στο ετήσιο «ραντεβού» της με τον μεγάλο λόγιο. Η «Παλαμική Γιορτή» αποτελεί πια μια από τις σημαντικότερες θεσμοθετημένες πνευματικές δράσεις της πόλης, με την εμβέλεια τους να έχουν πλέον βγει και εκτός των ορίων της Κύπρου. Άνθρωποι των τεχνών, του πνεύματος και ακαδημαικοί από την Ελλάδα παρίστανται στις εκδηλώσεις αυτές, μιλώντας για το έργο του Παλαμά, αλλά και για την μοναδικότητα της διασύνδεσης που έχει δημιουργήσει η Πάφος με τον ποιητή.

Ο Φυσιολατρικός Όμιλος Πάφου, τόνισε ο πρόεδρος του, ως συνεχιστής του θεσμού των Παλαμικών γιορτών διοργανώνει κάθε χρόνο τις εκδηλώσεις για να τιμήσει τη μνήμη του μεγάλου αυτού ποιητή και ταυτόχρονα για να δώσει την ευκαιρία να αντλήσουμε διδάγματα από την ποίηση και γενικά το έργο του.

Παρατήρησε επίσης πως τα τελευταία χρόνια η συμμετοχή των φοιτητών του Πανεπιστημίου Κύπρου στις Παλαμικές γιορτές έχει προσδώσει μια άλλη διάσταση στις εκδηλώσεις.

« Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης κάθε χρόνο», επεσήμανε ο κ. Σωτηριάδης, «ανακοινώνονται και τα αποτελέσματα του Παλαμικού διαγωνίσματος μεταξύ των μαθητών της Πάφου και γίνεται η απονομή των βραβείων.

Στο τέλος της εκδήλωσης γίνεται επίσης η καθιερωμένη στέψη της προτομής του Κωστή Παλαμά, στην ομώνυμη πλατεία, παρά το Δημοτικό Μέγαρο Πάφου».

mesoselido 1

Συνυφασμένη με τη σχέση του Κωστή Παλαμά με την Πάφο, είναι τα τελευταία δύο χρόνια και μια άλλη πτυχή, δυστυχώς λιγότερο αξιέπαινη και αρμόζουσα στην ιστορία.

Πρόκειται για την εξαφάνιση του μοναδικού χειρόγραφου του ποιήματος του Κωστή Παλαμά, με τίτλο «Κύπρος», από την Δημοτική Βιβλιοθήκη Πάφου. Η εξαφάνιση αυτή έγινε αντιληπτή σε μια συγκυρία που δυστυχώς δεν επιτρέπει την μετά βεβαιότητας μελέτη των δεδομένων ώστε να φτάσουν οι αρχές στο αγνοούμενο σήμερα σπάνιο κειμήλιο.

Το χειρόγραφο του μεγάλου έλληνα λόγιου, δώρισε ο Νικόλαος Λανίτης σε ειδική τελετή, στη Βιβλιοθήκη Πάφου, στις 7 Οκτωβρίου 1951.
«Η αξία του χειρόγραφου του Κωστή Παλαμά είναι για την πόλη μας ανεκτίμητης αξίας από κάθε άποψη» σημειώνει ο πρόεδρος του Φυσιολατρικού Πνευματικού Ομίλου Πάφου. « Η Πάφος θεωρείται πια η κατεξοχήν πόλη του Κωστή Παλαμά, γι’ αυτό και η υπεξαίρεση του χειρογράφου θεωρείται μεγάλη απώλεια για την πολιτιστική και πνευματική παράδοση της πόλης μας».

Η απώλεια του σπάνιου χειρογράφου συνέπεσε με την πολύχρονη διακοπή της λειτουργίας της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Πάφου, για σκοπούς ανακαίνισης και διαπιστώθηκε μετά την επαναλειτουργίας της. Την απώλεια του χειρογράφου εντόπισε ο πανεπιστημιακός και πρώην Πρέσβης, Γιώργος Γεωργής, στα πλαίσια επιστημονικής του διατριβής. Ενημέρωσε γραπτώς τον Δήμο Πάφου, ο οποίος κατήγγειλε την υπόθεση στην Αστυνομία. Έκτοτε, τονίζουν φορείς της πόλης, ουδεμία πρακτική εξέλιξη έχει προκύψει.

palamiko-4

                                    Tο ποιήμα του Κωστή Παλαμά, "Κύπρος", είναι το ακόλουθο:

Καλώς μας ήρθατε, παιδιά! Στην Κύπρο την αέρινη, Στη Μακαρία γη, Στάζει το μέλι διαλεχτό σαν πρώτα; Ακόμα γίνεται Τ' ολόγλυκο κρασί;   Η χαρουπιά η ολόχλωρη λέει τα παληά και τ' άξια Της αργυρής εληάς; Και τ' αηδόνι τραγουδεί στην ευωδιά του λάδανου Τα πάθη της καρδιάς; Κ' οι ακρογιαλιές λαχταριστές, τ' αραξοβόλια ολόβαθα Και τ' ακροτόπια ορθά, Το καρτερούνε της θεάς το υπέρκαλο ξαγνάντεμα Και δεύτερη φορά; Καλώς μας ήρθατε παιδιά! Στην Κύπρο την πολύχαλκη, Στην καρποφόρα γη, Ακόμη η Μοίρα της οργής, η Μοίρα όλων των ώμορφων, Ξεσπάει και καταλεί; Λυσσάει με την αναβροχιά, με την ακρίδα μαίνεται, Χτυπάει με τη σκλαβιά; Στ' ωραίο πολύπαθο κορμί η αγνή ψυχή δεν έσβυσε; Πέστε το, εσείς παιδιά! Καλώς μας ήρθατε παιδιά, και φέρτε, κελαϊδίστε μας Το ευγενικό νησί. Μεσ' στη βαθειά της αγκαλιά μητέρα η άσπρη θάλασσα Να κρύψει εσέ ζητεί. Του κάκου στεριές πέλαγα, λαοί τρυγύρω σου ήμεροι Και βάρβαροι λαοί Σε είδανε, σε ωρέχτηκαν, και κατά σένα χύθηκαν Ασία και Αφρική. Ρωμαίους και Σαρακηνούς, Τούρκους και Φράγκους γνώρισες! Ω, Ροδαφνούσα εσύ, Από τη Δύσι ο βασιληάς κι' ο Ρήγας σ' ερωτεύτηκαν Απ' την Ανατολή. Κι' απ' τον καιρό που σε ηύρανε θαλασσομάχοι Φοίνικες, Ως τώρα που σοφά Πατάει σ' εσένα ο Βρεταννός, πολλούς αφέντες άλλαξες. Δεν άλλαξες καρδιά. Κ' είνε η καρδιά σου εσέ πιστή, και δένεις με γητέματα, Και πήραν από σε Μια ρίζα τα διαβατικά, και μοίρανε τ' αλλότρια Δική σου χάρη, ω ναι! Και την Αστάρτη ξέγραψεν η θεία Ποθοκρατόρισσα Που γέννησαν οι αφροί, Κι' από της Τύρου το Μελκάρθ, και με τα σπλάγχνα σου έπλασες Τον Έλληνα Ηρακλή Κι' αφού πετάξαν οι θεοί, και της Παφίας απόμεινε Συντρίμματα ο βωμός, Η Ροδαφνούσα σου έφτασε, και γίνηκε τραγούδι σου, Και σ' άναψε, καϋμός. Και του Ηρακλή το ρόπαλον επήρε και κυνήγυσε Τον ξένο, εκδικητής. Κ' εσέ λημέρι του έκαμε, το κάλεσμα προσμένοντας Το μέγα, ο Διγενής. Κ' εσύ κρυφοζωντάνεψες, ωραίο νησί, και φύλαξες, Κ' εσύ τα προσκυνάς, Της Ρωμηοσύνης τα είδωλα. Της Ωμορφιάς το είδωλο Και της Παλληκαριάς. Από τα κέδρα του Όλυμπου σκαλίστε γοργοκάραβα, Ω Ακρίτα! Ω Ροδαφνού! Ή κάμετε καράβια σας τα ολάνθιστα κ' ολόδροσα Φτερούγια του Απριλιού! Και των Ελλάδων τα νεκρά ακρογιάλια γύρα φέρτε τα, Ξυπνήστε ένα βορειά, Απλώστε ένα τρικύμισμα, κι' αστράφτε εμπρός και μέσα μας Τα ωραία, τα δυνατά. Καλώς μας ήρθατε παιδιά! Σ' εσένα Κύπρο αέρινη, Ω Μακαρία γη, Πήγεν ο μέγας Έρωτας και χτύπησε, κι' ανάβρησε Θαυματουργή πηγή. Στοιχειό ωργισμένο την πηγή βαθειά την καταχώνιασε. Ω χέρι ονειρευτό Που πάντα σε προσμένουμε, ξεσκέπασε, και φέρε μας Το αθάνατο νερό! Καλώς μας ήρθατε, παιδιά! Στην Κύπρο την αέρινη, Στη Μακαρία γη. Στ' ωραίο πολύπαθο κορμί η αγνή ψυχή δεν έσβυσε. Και ζη, και ζη, και ζη!

palamiko-2