Pafos Net

Γεροσκήπου: Το μεταξουργείο της αγγλοκρατίας, που έγινε στρατόπεδο της Δημοκρατίας

title image

Οι πλείστοι το γνωρίζουν ως το Κέντρο Εκπαιδεύσεως Νεοσυλλέκτων της επαρχίας Πάφου, που στις εγκαταστάσεις του έκαναν τη στρατιωτική τους θητεία χιλιάδες νέοι μέχρι τις αρχές της νέας χιλιετίας, όταν και η ανέγερση του νέου ΚΕΝ στην Αναρίτα, έριξε το τεράστιο και εντυπωσιακής αρχιτεκτονικής συγκρότημα κτιρίων στον κεντρικό ιστό της Γεροσκήπου, στη λήθη.

Οι παλαιότεροι κάτοικοι του σημερινού Δήμου ωστόσο, καθώς επίσης και μελετητές της Ιστορίας του τόπου, γνωρίζουν ότι το περί ου ο λόγος παλιό ΚΕΝ Πάφου έχει πίσω του μια ιστορία πολύ πιο σημαντική από τις στρατιωτικές διηγήσεις των κατά καιρούς «ενοίκων» του, με τα καψώνια, τις πλάκες, τις στρατιωτικές ασκήσεις και όλα όσα συνοδεύουν τη στρατιωτική θητεία: Αποτελούσε το παλιό μεταξουργείο της επαρχίας Πάφου, ένα βιομηχανικό χώρο που αποτέλεσε σταθμό στην εκβιομηχάνιση της Κύπρου και που για δεκαετίες αποτελούσε ένα εργασιακό «μελίσσι» για εκατοντάδες παφίτες και παφίτισσες.

Από τότε, κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι. Το μεταξουργείο μετατράπηκε σε στρατώνα και αυτός στα τέλη του 20ου αιώνα σε ένα βουβό μνημείο άλλων εποχών. Οι πολύχρονες προσπάθειες της δημοτικής αρχής και κοινωνικών φορέων της Γεροσκήπου να διασώσουν το κτίσμα από την φθορά της αχρησίας και της έλλειψης συντήρησης, συναντούν «τοίχο» εδώ και πολλά χρόνια, με αποτέλεσμα οι πρώτες καταρρεύσεις τμημάτων να είναι πια πραγματικότητα.

Μέχρι που η ακτίδα φωτός επανεμφανίσθηκε στον ορίζοντα μόλις πρόσφατα: Όπως αποκάλυψε το PafosNet την περασμένη Δευτέρα, σε πλήρη εξέλιξη βρίσκονται το τελευταίο διάστημα συνομιλίες του Δήμου Γεροσκήπου και της ιδιοκτήτριας του χώρου, Τράπεζας Κύπρου, για την πώληση του παλιού ΚΕΝ στη δημοτική αρχή, αντί της δωρεάς δύο κτιρίων του όπως συζητείτο μέχρι πρότινος. Πολλοί, ονειρεύονται ήδη την ημέρα που το τεράστιο κτιριακό συγκρότημα στην καρδιά της Γεροσκήπου θα αποκτήσει ξανά ζωή.

Σύμφωνα με τις υπάρχουσες μελέτες και μαρτυρίες, το κτιριακό συγκρότημα που για περισσότερο από ένα αιώνα τώρα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την οικονομική και κοινωνική ζωή της Γεροσκήπου, άρχισε να ανεγείρεται το 1926, ενώ η Κύπρος ήταν υπό καθεστώς Βρετανικής κυριαρχίας. «Μάρτυρας» και κύριο «εργαλείο» των πρώτων προσπαθειών εκβιομηχάνισης της Κύπρου, το κτίριο αποτελούσε το μεγαλύτερο μεταξουργείο του τόπου, στο οποίο εκατοντάδες άνθρωποι εργάζονταν σε πολύ δύσκολες συνθήκες. Και στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, επίσης, οι τεράστιοι χώροι χρησιμοποιήθηκαν για την στρατοπέδευση Βρετανών στρατιωτών, καθώς και στρατιωτών από τις Βρετανικές Αποικίες.

Στα πιο σύγχρονα χρόνια, το βιομηχανικό συγκρότημα που στην καθημερινότητα των παφίων έμεινε ως το «ΚΕΝ», μετατράπηκε σε στρατιωτικό χώρο που για δεκαετίες αποτελούσε τον χώρο εκπαίδευσης των νεοσυλλέκτων εθνοφρουρών της Πάφου και της επαρχίας Λευκωσίας. Για να φτάσουμε στην ακόμη πιο κοντινή μας ιστορία, όταν η μεταφορά του ΚΕΝ στην Αναρίτα, ανοίγει τον χορό των αναποτελεσματικών μέχρι σήμερα προσπαθειών «επανένταξης» του συγκροτήματος στη νέα εποχή.

ken-2                                              

Αφημένο στο έλεος του χρόνου, το τεράστιο κτιριακό συγκρότημα στο οποίο μέχρι πρότινος λειτουργούσε το ΚΕΝ Πάφου, αντιπροσωπεύει πλέον τον ορατό κίνδυνο κατάρρευσης σε ένα πολυσύχναστο σημείο του Δήμου. Η δυστοκία των ιδιοκτητών να προωθήσουν τους σχεδιασμούς που είχαν εκπονηθεί με την ανέγερση του νέου ΚΕΝ στην Αναρίτα, αλλά και η διάλυση της Λαικής Τράπεζας που ήταν η ιδιοκτήτρια αρχή του μεγαλύτερου μέρους των εγκαταστάσεων, έχουν ως αποτέλεσμα να παραμένει αναξιοποίητο και χωρίς καμία συντήρηση το κτιριακό συγκρότημα με ορατό πλέον τον κίνδυνο κατάρρευσης.

Παράγοντες της Γεροσκήπου επαναφέρουν κατά περιόδους όλα αυτά τα χρόνια στο προσκήνιο την πρωτοβουλία που είχε αναληφθεί και παλαιότερα για την άσκηση πιέσεων στα αρμόδια κρατικά τμήματα, προκειμένου να ληφθούν άμεσες αποφάσεις για την αξιοποίηση του ιστορικού χώρου πριν είναι αργά.

Αν και η δημοσιονομική κατάσταση δεν επιτρέπει αισιοδοξία, οι παράγοντες αυτοί επισημαίνουν ότι η ιστορία του κτίσματος από τα τέλη του 19ου αιώνα ως εργοστασιακή μονάδα μπορεί να εμπλέξει στις προσπάθειες τμήματα του κράτους που έχουν ιδιαίτερη ευαισθησία για θέματα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Τις προσπάθειες αυτές στηρίζει ή και δημιουργεί η δημοτική αρχή Γεροσκήπου, αφού μέρος του παλιού ΚΕΝ και συγκεκριμένα το κτίριο που στέγαζε το Διοικητήριο θα περιέλθει βάσει των σχεδιασμών που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια μεταξύ της ιδιοκτήτριας αρχής, του κράτους και της δημοτικής αρχής, στο Δήμο Γεροσκήπου για αξιοποίηση.

Ειδικότερα, ο Δήμαρχος Γεροσκήπου, Μιχάλης Παυλίδης, τόνισε στο PafosNet ότι συμφωνήθηκε στην παρουσία και εκπροσώπου της ιδιοκτήτριας Τράπεζας Κύπρου ότι θα προχωρούσε άμεσα ο διαχωρισμός των κτιρίων του παλιού Διοικητηρίου και του Φρουραρχείου του ΚΕΝ, ώστε να δοθούν στον Δήμο Γεροσκήπου.

«Ο σχεδιασμός ήταν πως με το που θα περιέλθουν τα κτίσματα αυτά στην κυριότητα μας», ανέφερε ο Δήμαρχος Γεροσκήπου, « θα προχωρήσουμε άμεσα σε σωστικές εργασίες και σε αυτά, αφού τελούν υπό τον κίνδυνο άμεσης κατάρρευσης. Είναι θετικό το γεγονός ότι και ο εκπρόσωπος της Τράπεζας Κύπρου ήταν θετικός στην άμεση προώθηση των εργασιών διαχωρισμού».

Οι προσπάθειες αυτές όμως, δεν απέδωσαν καρπούς, παρά την θετική στάση όλων των εμπλεκομένων αρχών στην προοπτική αυτή. Και στο μεταξύ οι φθορές στο μνημείο της Γεροσκήπου γίνονταν όλο και πιο απειλητικές για το μέλλον του.                                                     

ken-3

Αντιλαμβανόμενοι την σοβαρότητα της κατάστασης και πολλοί εξ αυτών έχοντας καθημερινή και ίδια πείρα της οριακής κατάστασης του παλιού ΚΕΝ, ως γειτνιάζοντες με αυτό, κάτοικοι της περιοχής στον κεντρικό ιστό της Γεροσκήπου, αναλαμβάνουν συχνά δράση τα τελευταία χρόνια προκειμένου να πιέσουν ώστε η σημερινή κατάσταση με την επικινδυνότητα και την αντιαισθητική εικόνα του κτιριακού συγκροτήματος, να τερματισθεί άμεσα.

Κάτοικος της περιοχής δήλωσε στον «Φ» ότι δεν είναι πλέον θέμα οικονομικής στενότητας ή προβλημάτων με την διάλυση της ιδιοκτήτριας Λαικής Τράπεζας, αλλά καθαρά θέμα δημόσιας ασφάλειας.

« Οι εγκαταστάσεις είναι όντως σε οριακό σημείο στήριξης στο μεγαλύτερο μέρος τους», ανέφερε, « και από μέρα σε μέρα μπορεί να γίνουμε μάρτυρες καταρρεύσεων τμημάτων του παλιού ΚΕΝ. Θα πρέπει να αποφασίσουν τί θα κάνουν και μάλιστα άμεσα».

Κάτοικοι της Γεροσκήπου στην περιοχή του παλιού ΚΕΝ, επαναφέρουν στο προσκήνιο την πρωτοβουλία που είχε αναληφθεί πριν ένα χρόνο για την άσκηση πιέσεων στα αρμόδια κρατικά τμήματα, προκειμένου να ληφθούν άμεσες αποφάσεις για την αξιοποίηση του ιστορικού χώρου πριν είναι αργά. Αν και η δημοσιονομική κατάσταση δεν επιτρέπει αισιοδοξία, οι παράγοντες αυτοί επισημαίνουν ότι η ιστορία του κτίσματος από τα τέλη του 19ου αιώνα ως εργοστασιακή μονάδα μπορεί να εμπλέξει στις προσπάθειες τμήματα του κράτους που έχουν ιδιαίτερη ευαισθησία για θέματα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς ή πολύ περισσότερο ευρωπαικές διευθύνσεις με ιδιαίτερη ευαισθησία σε τέτοια μνημεία και με σημαντικά κονδύλια για παρόμοιες κινήσεις ανάδειξης τους.                                   

kyriakatiko 2

Και ξαφνικά, ενώ όλες αυτές οι προσπάθειες αποδεικνύονταν απέλπιδες, ο Δήμος Γεροσκήπου ανέλαβε μια εντελώς διαφορετική πρωτοβουλία που μπορεί να ταράξει τα νερά: Αντί δωρεάς των δύο κτιρίων του ΚΕΝ, του Φρουραρχείου και του Διοικητηρίου, όταν και αν τελεσφορήσουν οι χρονίζουσες διεργασίες με την «κληρονόμο» της Λαικής, Τράπεζα Κύπρου, ο Δήμος ζήτησε πλέον επίσημα να αγοράσει όλο το κτιριακό συγκρότημα και την έκταση στην οποία βρίσκεται.

H δημοτική αρχή έχει ήδη αρχίσει τις επαφές με την Τράπεζα Κύπρου για εξαγορά του, προκειμένου να αναδείξει την φορτισμένη ιστορικά πορεία του στο χρόνο, αλλά και για να προλάβει την πλήρη κατάρρευση του λόγω της εγκατάλειψης των δύο τελευταίων δεκαετιών.

Η κίνηση εξαγοράς του τεράστιου κτιριακού συγκροτήματος και της έκτασης στην οποία βρίσκεται, έχει αποφασισθεί πρόσφατα μετά την διαπίστωση του Δήμου Γεροσκήπου ότι οι διαδικασίες από την ιδιοκτήτρια του χώρου, Τράπεζα Κύπρου, για την εκχώρηση μέρους του στη δημοτική αρχή και την εμπορική ανάπτυξη του υπολοίπου από την τράπεζα, ουσιαστικά δεν προχωρούν. Η καθυστέρηση αυτή εγκυμονεί ήδη άμεσο κίνδυνο κατάρρευσης μέρους του παλιού ΚΕΝ, που είναι μάλιστα χαρακτηρισμένο ως διατηρητέο κτίσμα, με αποτέλεσμα ο Δήμος να προχωρήσει σε πρόταση προς την Τράπεζα Κύπρου για εξαγορά ολόκληρου του συγκροτήματος.

Τις πληροφορίες του PafosNet επιβεβαίωσε ο Δήμαρχος Γεροσκήπου, Μιχάλης Παυλίδης, ο οποίος μας τόνισε ότι είχε ήδη στη Λευκωσία τις πρώτες επαφές με την ηγεσία της Τράπεζας Κύπρου η οποία ανακοίνωσε ότι το παλιό ΚΕΝ Πάφου είναι προς πώληση, αν ο οργανισμός ικανοποιηθεί οικονομικά.

«Αυτή τη στιγμή», είπε ο κ. Παυλίδης, «βρισκόμαστε σε αναμονή της πρότασης την οποία ζητήσαμε από την ιδιοκτήτρια του παλιού ΚΕΝ ώστε να δούμε αν το οικονομικό αντίτιμο που ζητά μπορεί να μας επιτρέψει να προχωρήσουμε με τις διαδικασίες εξαγοράς του. Η πρόταση μας αφορά στην ολότητα του χώρου και των εγκαταστάσεων του, αφού το παλιό Φρουραρχείο και το Διοικητήριο ούτως ή άλλως είχε αποφασισθεί να παραχωρηθούν στον Δήμο βάσει των μέχρι πρότινος σχεδιασμών αξιοποίησης του».

Ο Δήμαρχος Γεροσκήπου αποκάλυψε ότι έχουν επίσης αρχίσει οι αναγκαίες διεργασίες για την ετοιμασία των σχετικών εγγράφων προς το Υπουργείο Εσωτερικών προκειμένου να δοθεί το πράσινο φως, όπως απαιτεί η νομοθεσία, για την πώληση του συγκεκριμένου χώρου αν τα δύο μέρη συμφωνήσουν στο οικονομικό σκέλος.

«Αν η προσπάθεια ευοδωθεί», τόνισε, « θα προχωρήσουμε άμεσα και παράλληλα με τις σωστικές εργασίες σε μελέτη για την αξιοποίηση του σημαντικού αυτού οικοδομήματος για την Πάφο. Υπάρχουν ευρωπαικές χρηματοδοτήσεις για την αναβίωση παλιών εργοστασίων και βιομηχανιών, όπως ήταν το ΚΕΝ πριν λειτουργήσει ως τέτοιο, ενώ υπάρχει και σημαντικό πεδίο συνεργασίας με τεράστιες βιομηχανίες χωρών όπως η Κίνα για να χρησιμοποιείται μέρος των εγκαταστάσεων ως βάση τους στην Ευρώπη».

Οι αρχικές σκέψεις σύμφωνα με τον Μιχάλη Παυλίδη, αν ευοδωθεί η προσπάθεια, είναι να μετατραπεί το Φρουραρχείο σε Δημοτικό Μέγαρο και ο σημερινός χώρος του Δημοτικού Μεγάρου να μετατραπεί σε Πολιτιστικό Κέντρο.
Οι θάλαμοι του ΚΕΝ που προορίζονταν από την Τράπεζα για εμπορική και οικιστική ανάπτυξη, θα μπορούσαν, τονίζει, να αξιοποιηθούν για ένα θεματικό πάρκο αναδεικνύοντας το παλιό μεταξουργείο, σε σύνδεση και με το Πάρκο Γλυπτικής που βρίσκεται δίπλα.

« Στο πάρκο άλλωστε, έχουμε φυτέψει πάρα πολλές μουριές, δηλαδή συκαμινιές. Η Γεροσκήπου διέθετε πάρα πολλά τέτοια δέντρα, για να ικανοποιούνται οι ανάγκες του μεταξοσκώληκα και κατ’ επέκταση και του τότε μεταξουργείου μας».